جایگزینی خودروهای فرسوده؛ آیا ظرفیت ساخت داخل کمک می نماید؟ - بلاگ پو

خبرنگاران - مجتبی اسماعیلی: فرسوده اعلام شدن خودروها پس از 20 سال امری بدیهی است. افزایش آلایندگی و مصرف سوخت، وجود نقایص فنی که می تواند سلامت حمل و نقل را تهدید کند و… همگی از عوارض خودروهایی با سن بالا هستند. هر چند که خودروهای داخلی نو هم مصرف سوخت بالایی دارند و بعضا از خودروهای قدیمی هم مصرف بیشتری دارند. اما به هر حال مزایای خود را هم دارند. اما دولت قرار است چگونه طرح جایگزینی خودروهای فرسوده را انجام دهد؟ این اتفاق قرار است چه تاثیری روی بازار خودرو بگذارد؟

روند اجرای جایگزینی خودروهای فرسوده چیست؟

طرح جایگزینی خودروهای فرسوده قرار است ظرف مدت پنج سال انجام گردد. کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا باید هر سال گروه های اولویت دار را تعیین کند. سپس وزارت صنعت، معدن و تجارت برای اسقاط و نوسازی فراخوان می دهد و باید امکان استفاده از مشوق یا تسهیلات جایگزینی فراهم گردد.

به این ترتیب مالکان خودروهای فرسوده، در سامانه مربوط ثبت نام را انجام می دهند و منتظر دریافت خودرو می شوند هر چند که هنوز تعیین نیست این تسهیلات چقدر است. چرا که خودروهای فرسوده، با توجه به مدل و سال ساخت تنها بین 60 تا 200 میلیون تومان خریداری خواهند شد.

در نهایت اگر مالکین مشمول ثبت نام را انجام ندهند جریمه، حذف یارانه سوخت، جلوگیری تعویض پلاک و… شروع خواهد شد. اما حالا به بخش مهم ماجرا می رسیم.

جایگزینی خودروهای فرسوده چگونه انجام می گردد؟

بنا بر اطلاعات موجود، در حال حاضر حدود 22 میلیون دستگاه خودروی فرسوده در انواع کاربری ها داریم. اما از این تعداد حدود هفت میلیون و 500 هزار دستگاه خودروی سواری فرسوده هستند که شامل انواع خودروهای بنزینی، دو گانه سوز و دیزلی می شوند.

با این آمار حالا می توان دید بهتری از ابعاد طرح جایگزینی خودروهای فرسوده به دست آورد. چرا که میانگین آمار فراوری دو خودروساز بزرگ کشور یعنی ایران خودرو و سایپا در سالهای 1403 و 1404 حدود 800 هزار دستگاه است و با شرایط موجود به نظر می رسد این آمار اگر کاهش نیابد افزایش محسوسی هم نخواهد داشت. آمار فراوری خودروهای مونتاژی نیز حدود 200 هزار دستگاه در سال است. در واقع جمع فراوری خودرو در کشور حدود یک میلیون دستگاه در شرایط ایده آل است.

این در حالی است که این تعداد فراوری در نهایت جوابگوی احتیاج سالانه بازار هم نیست و همیشه تقاضای بیشتری برای آن وجود دارد. حالا قرار است بار حدود هفت و نیم میلیون دستگاه خودروی فرسوده هم به آن اضافه گردد. به عبارت دیگر با توجه به طرح پنج ساله جایگزینی خودروهای فرسوده، اگر تمام خودروسازان همت خود را از همین لحظه به کار بگیرند و تمام ظرفیت فراوری خود را به خودروهای فرسوده اختصاص دهند، می توانند هشت سال بعد آنها را جایگزین نمایند! تازه اگر مشتری که 60 میلیون تومان پول اسقاط گرفته است، توان پرداخت میلیاردی برای خرید خودروی داخلی را داشته باشد.

واردات خودرو در حجم بالا نیز گزینه مناسبی برای جایگزینی نیست، چرا که قیمت بالایی دارد و منابع ارزی بسیار بزرگ با پرداخت نقدی در مبدا را می طلبد.

بازار خودروهای دست دوم چه خواهد شد؟

تا اینجا دیدیم که طرح جایگزینی خودروهای فرسوده حتی به صورت مرحله ای و در روندی پنج ساله هم بسیار سخت و عملا ناشدنی است. اما این موضوع بازار خودرو را در بر خواهد گرفت و احتمالا باعث افزایش قیمت خودرو خواهد شد.

در حال حاضر خودروهایی با عمر 20 سال به بالا شامل خودروهای وارداتی مانند مرسدس بنز، ب ام و، تویوتا، نیسان و… با مدلهای پایین تر از 2005 که بین دو تا پنج میلیارد تومان قیمت دارند فرسوده محسوب می شوند. سایر خودروهای داخلی مدل 1385 به پایین نیز قیمتی در حدود 400 تا یک میلیارد تومان دارند.

اما با اجرای قانون نو ارزش آنها به 60 تا نهایت 200 میلیون تومان می رسد. بنابراین خریداران این بخش از بازار به سراغ مدلهای 1385 به بالا می روند. با افزایش شدید تقاضا در این بخش و نبود تحول در صنعت خودرو، شاهد جهش قیمتی در این بخش بازار خواهیم بود. خودروهای صفر کیلومتر اعم از وارداتی و داخلی و مونتاژی نیز به همین ترتیب افزایش قیمت خواهند داشت.

مالکان چه خودرویی تحویل می گیرند؟

مالکان بسیاری از خودروهای فرسوده داخلی از شرایط مالی خوبی برخوردار نیستند و از خودرو جهت امرار معاش استفاده می نمایند. حالا قرار است خودروی خود را نهایتا 200 میلیون تومان بفروشند و یک خودروی داخلی که در ارزانترین حالت حدود 800 میلیون تومان قیمت دارد را تحویل بگیرند. در حالی که هنوز تعیین نیست قرار است چقدر تسهیلات بگیرند و از آن مهمتر چند وقت در نوبت منتظر بمانند.

هدف دولت چیست؟

با ادامه روند موجود و سخت تر شدن اوضاع، امکان جایگزینی حدود هشت میلیون دستگاه خودرو ظرف پنج سال تقریبا ناشدنی است. به ویژه اینکه معیشت بسیاری از مالکان این خودروها تحت تاثیر قرار می گیرد و می تواند به یک فاجعه امنیتی تبدیل گردد.

اجرای طرح جایگزینی خودروهای فرسوده با توجه به ظرفیت پایین فراوری و مسائل مالی دولت در برترین حالت به افزایش قیمت خودروهای کارنموده و صفر داخلی و وارداتی، دریافت جریمه از مالکان خودروهای فرسوده و حذف یارانه سوخت آنها خواهد شد. اما در سناریوی بد بینانه به حذف تعداد زیادی از خودروهای فرسوده و نبود جایگزین برای آنها منجر خواهد شد.

دولت قبل از اجرای این طرح باید تمام این چالش ها را آنالیز نموده و به صورت شفاف به آنها پاسخ های علمی و عملی ارائه دهد.