مراحل رشد پیاژه، از تولد تا بلوغ فکری - بلاگ پو

خبرنگاران | سرویس روانشناسی - تئوری رشد شناختی که توسط ژان پیاژه ارائه شده است، بیان می نماید بچه ها طی چهار مرحله تکامل ذهنی پیدا می نمایند. طبق نظر او انسان به صورت پله پله به مرحله پختگی عقلی می رسد. در تئوری او نحوه یادگیری کودک در سنین مختلف براساس موقعیت های محیطی و استعداد فکری (هوش) او است. مراحل رشد پیاژه به این توضیح است:

• مرحله حسی حرکتی: از تولد تا دو سالگی
• مرحله تفکر پیش عملیاتی: از 2 تا 7 سالگی
• مرحله تفکر عملیات عینی: از 7 تا 11 سالگی
• مرحله عملیات انتزاعی یا صوری: پس از 12 سالگی

پیاژه بر این باور بود که بچه ها نقش فعالی در فرآیند یادگیری دارند و مانند دانشمندان کوچکی هستند که پدیده های دنیا را مشاهده می نمایند، آزمایش می نمایند و از آن ها یاد می گیرند. همین طور که بچه ها در دنیا پیرامونشان مشغول کشف و شهود هستند، دانسته های جدیدی بدست می آورند که از آن ها برای تحکیم دانسته های قبلی خود و گردآوری اطلاعات جدید استفاده می نمایند.

مراحل رشد پیاژه

مرحله حسی حرکتی (sensorimotor): از تولد تا دو سالگی

ویژگی های رشد در این مرحله

• نوزاد دنیا را از راه احساسات و حرکاتش می شناسد.
• نوزادان به وسیله مکیدن، چنگ زدن، نگاه کردن و گوش کردن، درباره دنیای پیرامونشان می آموزند.
• نوزادان یاد می گیرند که اجسام و اشخاص حتی اگر دیده نشوند، هنوز هم وجود دارند (ثبات اشیا).
• نوزادان می فهمند که مجزا از اشخاص و اشیا اطرافشان هستند (در سن 9 تا 12 ماهگی).
• آن ها می فهمند که کارهایشان می تواند موجب اتفاقاتی در دنیای اطرافشان گردد (روابط علت و معلولی).

در اولین دوره رشد شناختی، نوزادان و بچه ها نوپا دانش خود را از محیط به وسیله تجربیات احساسی و دستکاری اشیا به دست می آورند. در این دوره از رشد کودک تجربیات خود را از واکنش های اساسی، احساسات و پاسخ های حرکتی بدست می آورد.

در دوره حسی حرکتی بچه ها رشد جسمی و ذهنی چشمگیری دارند. آن ها در تعامل با دنیای پیرامون خود، هر بار چیز های جدیدی را کشف می نمایند.

رشد شناختی که در این دوره کوتاه اتفاق می افتد، بخش بزرگی از رشد همه جانبه کودک را شامل می گردد. بچه ها در این دوره نه تنها حرکات جسمی مانند خزیدن و راه رفتن را یاد می گیرند، بلکه بخش بزرگی از زبان آموزی نیز با تعامل آن ها با افراد پیرامونشان، تکمیل می گردد.

پیاژه معتقد است که آگاهی کودک به ثبات اشیا بخش مهمی از این مرحله از رشد است. اینکه کودک در می یابد که دیده نشدن اشیا دلیل بر وجود نداشتن آن ها نیست. کودک می آموزد که هر یک از اشیا هویتی مستقل از او دارد و بتدریج یاد می گیرند که به اشیا و اشخاص نامی اطلاق نمایند. در حدود سن 18 ماهگی کودک به این مرحله از رشد شناختی می رسد.

مرحله تفکر پیش عملیاتی (Pre-operational): از 2 تا 7 سالگی

ویژگی های رشد در این مرحله از مراحل رشد پیاژه به توضیح زیر است:

• بچه ها در این مرحله یاد می گیرند که بطور سمبلیک فکر نمایند و از واژه ها و تصاویر برای بیان مقصود خود استفاده نمایند.
• تفکر و استدلال کودک در سطح استدلال مستقیم است. یادگیری در این مرحله به صورت مستقیم بوده و بدون استفاده از استدلال است.
• بچه ها در این بازه زمانی، تمایل به استقلال و خود محوری دارند. خود را محور عالم تصور می نمایند و و دیدگاه محدودی دارند. نمی توانند رفتار خود را به خاطر دیگران تغییر دهند.
• وقوع دو واقعه همزمان را به هم ربط می دهند و به عنوان علت و معلول در ذهن خود ثبت می نمایند.
• توانایی حرف زدن و فکر کردنشان بیشتر می گردد، اما در خصوص مسایل محدودی فکر نمایند. به حوادث و اشیا در ذهن خود جان می دهند و صفات انسانی برایشان قایل می شوند.

پایه های سخن گفتن در مرحله قبلی رشد ریخته شده است، اما ظهور آن در این مرحله اتفاق می افتد. مهارت های کودک در این زمان افزایش یافته و تمایل به بازی در کودک بیشتر می گردد.

مثالی از طرز فکر کودک در این مرحله این است. پژوهشگری یک کلوخه گل بر می دارد و آن را به دو قسمت تقسیم می نماید. یکی را به شکل توپ گرد در میاورد و یکی دیگر را به شکل پن کیک پهن می نماید و به کودک می گوید یکی را انتخاب کند. از آنجایی که قسمت پن کیکی شکل بزرگتر به نظر می رسد، کودک آن را بر می دارد.

بیشتر بخوانید: اثرات بازی کردن بر میزان هوش و رشد بچه ها

مرحله تفکر عملیات عینی (concrete operational): از 7 تا 11 سالگی

ویژگی های رشد در این مرحله

• در این مرحله از مراحل رشد پیاژه، کودک شروع به فکر کردن منطقی و سازماندهی شده می نماید.
• کودک مفهوم پایستگی را می فهمد، اینکه مقدار آب موجود در یک فنجان کوتاه پهن، با مقدار آب موجود در یک لیوان بلند باریک برابر است.
• کودک شروع به استفاده از منطق استقرایی می نماید و برای صحبتش دلیل می آورد.

بچه ها در این مرحله می توانند در خصوص مسایلی که برایشان عینیت دارد و ملموس است، صحبت نمایند. هم چنین در این مرحله از خود محوری کودک کاسته شده و افکار و احساسات دیگران برایش مهم می گردد. کودک احترام به مقررات را می آموزد.

مرحله عملیات انتزاعی یا صوری (formal operational): پس از 12 سالگی

ویژگی های رشد در این مرحله

• در این مرحله از رشد، نوجوان توانایی تفکر انتزاعی و استدلال قیاسی را پیدا می نماید.
• نوجوان می تواند صورت های ذهنی، نمادی و سمبلیک را به کار برد.
• نوجوان در این مرحله شروع به فکر کردن در خصوص مسایل اخلاقی، فلسفی، اجتماعی و سیاسی می نماید.
• او می تواند در خصوص مساله ای به طرح و تنظیم نقشه و راهبرد اقدام کند.

این دوره از رشد شناختی از 12 سالگی شروع می گردد و تا دوران بزرگسالی فرد ادامه دارد. در این مرحله از رشد نوجوان معنای احتمالات را درک می نماید و از تعبیر، تفسیر، ضرب المثل و فرضیه سازی استفاده می نماید. رسیدن به این مرحله از لحاظ سنی بین نوجوانان متفاوت است. بعضی کمی زودتر و بعضی دیرتر این توانایی را پیدا می نمایند.

اگر کودک و نوجوان این چهار دوره را به خوبی گذرانده باشد، در حدود سن 17 تا 20 سالگی به بلوغ فکری می رسد.

برگرفته از: verywellmind

pariha.com: پریها مجله گردشگری، خبری، موفقیت، آشپزی و سرگرمی میباشد.